Kóraninn er orð Guðs. Sunnan er það sem spámaðurinn ﷺ sagði, gerði og samþykkti, og hún er varðveitt í hadíþum: stuttum frásögnum, oft aðeins nokkrum línum. Þær eru tugþúsundir, í söfnum sem fylla hillur. Fyrir þann sem vill byrja er spurningin því ekki hvort, heldur hvar.
Fyrirmyndin
Sunnan er ekki aukaefni. Kóraninn sjálfur bendir á manninn sem hann kom til.
لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِي رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا
Í sendiboða Guðs hafið þið sannarlega fagra fyrirmynd, hver sá sem vonar á Guð og hinsta daginn og minnist Guðs oft.
Kóraninn segir að biðja; sunnan sýnir hvernig. Kóraninn segir að gefa zakat; sunnan segir hve mikið og af hverju. Og hún geymir það sem enginn lagabálkur nær yfir: hvernig hann talaði við börn, hvað hann sagði þegar hann vaknaði, hvernig hann tók á móti gestum.
Hvernig hún varðveittist
Hver hadíþa hefur tvo hluta: keðjuna og textann.
Félagarnir lögðu hadíþur á minnið og báru þær áfram, og spámaðurinn ﷺ hvatti þá til þess:
نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا حَدِيثًا فَحَفِظَهُ حَتَّى يُبَلِّغَهُ غَيْرَهُ فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ لَيْسَ بِفَقِيهٍ
„Guð láti þann mann ljóma sem heyrir hadíþu frá okkur, leggur hana á minnið uns hann flytur hana öðrum. Margur ber þekkingu til þess sem skilur hana betur en hann sjálfur, og margur ber þekkingu sem skilur hana ekki sjálfur.“
Hver hadíþa er sögð með isnād, keðju nafna: A heyrði frá B, sem heyrði frá C, allt aftur til spámannsins ﷺ. Á eftir kemur matn, textinn sjálfur. Fræðimenn hadíþa skoðuðu hvern hlekk: var maðurinn heiðarlegur, var minni hans gott, hittust þeir í raun? Út frá því fær hver hadíþa sína einkunn:
- Ṣaḥīḥ, traust: keðjan er órofin og allir í henni áreiðanlegir.
- Ḥasan, góð: nánast jafn traust, en einhver í keðjunni stendur aðeins að baki.
- Ḍaʿīf, veik: galli í keðjunni eða textanum. Á henni er ekki byggður dómur.
Sex bækur
Á þriðju öld hijra voru hadíþurnar dregnar saman í söfnin sem allir nota enn.
Sex söfn kallast al-kutub as-sitta, bækurnar sex. Talan sýnir númerakerfið á sunnah.com; sum söfn telja sömu hadíþu oft, í ólíkum köflum eða með ólíkum keðjum.
| Bók | Höfundur, dó | Númer | Einkenni |
|---|---|---|---|
| Ṣaḥīḥ al-Bukhārī | al-Bukhārī, 256 H. | 7.563 | Aðeins hadíþur sem hann taldi traustar; álitin áreiðanlegasta bókin á eftir Kóraninum |
| Ṣaḥīḥ Muslim | Muslim, 261 H. | 3.033 | Líka aðeins traustar; raðar öllum keðjum hadíþu saman á einn stað |
| Sunan Abī Dāwūd | Abū Dāwūd, 275 H. | 5.274 | Hadíþur um lögin: bæn, föstu, viðskipti |
| Jāmiʿ at-Tirmidhī | at-Tirmidhī, 279 H. | 3.956 | Gefur sjálfur hverri hadíþu einkunn og segir frá skoðunum fræðimanna |
| Sunan an-Nasāʾī | an-Nasāʾī, 303 H. | 5.758 | Strangur á keðjur; talinn með fæstar veikar hadíþur á eftir sahih-bókunum tveimur |
| Sunan Ibn Mājah | Ibn Mājah, 273 H. | 4.341 | Hefur hadíþur sem hin söfnin hafa ekki, en líka fleiri veikar |
Tvö eldri söfn standa við hlið þeirra: al-Muwaṭṭaʾ eftir Mālik (179 H.), eitt elsta safnið sem varðveist hefur, og al-Musnad eftir Aḥmad ibn Ḥanbal (241 H.), risastórt safn raðað eftir félögunum sem sögðu frá.
„Sahih“ í heiti bókar þýðir að höfundurinn tók aðeins það sem hann taldi traust. Í hinum söfnunum eru hadíþur af öllum gerðum, og á sunnah.com stendur mat fræðimanna við hverja þeirra.
Hvar á að byrja?
Ekki á Bukhārī. Á fjörutíu hadíþum.
Flestir kennarar mæla með sömu leið, frá litlu til stærra:
- Fjörutíu hadíþur an-Nawawīs (al-Arbaʿūn an-Nawawiyya). Reyndar 42 hadíþur, valdar á 7. öld hijra af Yaḥyā an-Nawawī (676 H.) af því að hver þeirra er undirstaða í trúnni. Hér er hadíþa Jibríls önnur í röðinni. Bókin hefst á þessari:
إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى
„Verkin ráðast af ásetningnum, og hver maður fær það sem hann ætlaði sér.“
- Riyāḍ aṣ-Ṣāliḥīn, „garðar hinna réttlátu“ (sunnah.com/riyadussalihin). Líka eftir an-Nawawī: 1.896 hadíþur í köflum um einlægni, þolinmæði, góða framkomu, foreldra, nágranna og bæn. Flestir kaflar hefjast á versum úr Kóraninum. Þetta er bókin sem flestar fjölskyldur lesa saman, kafla á kvöldi.
- Bækur um persónu hans: ash-Shamāʾil eftir at-Tirmidhī (sunnah.com/shamail) lýsir útliti hans, klæðnaði, mat og hlátri, og al-Adab al-Mufrad eftir al-Bukhārī (sunnah.com/adab) safnar hadíþum um framkomu: við foreldra, nágranna, gesti og börn.
- Bulūgh al-Marām eftir Ibn Ḥajar (852 H.) (sunnah.com/bulugh): hadíþurnar sem lögin byggja á, raðað eins og í fiqh-bók. Best að lesa hana með kennara.
- Síðan stóru söfnin, Bukhārī og Muslim, helst með skýringariti.
Og fyrir daglegt líf: Ḥiṣn al-Muslim (sunnah.com/hisn), lítil bók með dúum fyrir morgun, kvöld, mat og ferðalög. Margar þeirra eru á dúasíðunni hér.
Nokkur ráð
- Lestu skýringar. Hadíþa er stutt, en samhengið skiptir máli: hvenær var hún sögð, við hvern, og hvað segja aðrar hadíþur um sama efni.
- Athugaðu einkunnina. sunnah.com sýnir hana við hverja hadíþu. Veik hadíþa getur verið falleg en er ekki grundvöllur fyrir dóm.
- Byggðu ekki dóma á einni hadíþu einn þíns liðs. Fræðimenn lásu hverja hadíþu í ljósi Kóransins og allra hinna. Spurðu imam ef spurningin varðar það sem þú átt að gera.
- Á íslensku eru söfnin ekki til enn. sunnah.com hefur arabíska textann og enska þýðingu; hadíþurnar á þessari síðu eru íslenskaðar beint úr arabískunni.