Al-Baqara, „Kýrin“, er lengsta súra Kóransins. Í þeirri versatalningu sem flestar prentaðar útgáfur fylgja er hún 286 vers. Helmingur af 286 er 143. Og vers 143 hefst á orðunum: Þannig höfum vér gert yður að þjóð í miðjunni.
Á helmingi súrunnar
Vers 143 af 286: þar sem fyrri helmingurinn endar.
- Kafli um nýja bænaátt (qibla) 142–152
Það er rétt að vera nákvæmur hér. Fornar talningar á versum Kóransins eru nokkrar, og fyrir Al-Baqara munar einu versi til eða frá eftir hefðum. Talningin sem hér er notuð, kennd við Kúfa, er sú sem langflestar útgáfur nota í dag. Í henni stendur vers 143 einmitt þar sem fyrri helmingur súrunnar endar.
En talningin er ekki aðalatriðið. Það sem gerir þetta vers merkilegt er hvað það segir, og hvað umlykur það.
Þjóð í miðjunni
Ekki öfgar í hvora áttina. Jafnvægi.
وَكَذَٰلِكَ جَعَلۡنَٰكُمۡ أُمَّةٗ وَسَطٗا لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيۡكُمۡ شَهِيدٗاۗ وَمَا جَعَلۡنَا ٱلۡقِبۡلَةَ ٱلَّتِي كُنتَ عَلَيۡهَآ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يَتَّبِعُ ٱلرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيۡهِۚ وَإِن كَانَتۡ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى ٱلَّذِينَ هَدَى ٱللَّهُۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَٰنَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٞ
Þannig höfum vér gert yður að þjóð í miðjunni, til þess að þér séuð vitni gagnvart mönnunum og sendiboðinn sé vitni gagnvart yður. Og vér gerðum ekki bænaáttina, sem þú snerir þér áður að, nema til þess að vita hver fylgir sendiboðanum og hver snýr við á hælunum. Það var vissulega erfitt, nema fyrir þá sem Guð leiddi. Og Guð mun aldrei láta trú yðar fara forgörðum. Guð er sannarlega mildur og miskunnsamur við mennina.
Orðið wasaṭ þýðir miðja, en á arabísku ber það líka merkinguna hið besta og réttláta, það sem er mitt á milli öfga. Fræðimenn skýrðu „þjóð í miðjunni“ sem samfélag réttlætis og hófs.
Og versið sjálft setur samfélagið í miðju: mennirnir eru öðrum megin, sendiboðinn hinum megin. Til þess að þér séuð vitni gagnvart mönnunum og sendiboðinn sé vitni gagnvart yður.
Spámaðurinn ﷺ sagði að á dómsdegi yrði Nói spurður hvort hann hefði flutt boðskapinn. Þegar þjóð hans neitar því og Nói er spurður hver beri honum vitni, svarar hann: Múhameð og þjóð hans. Og þeir bera vitni um að hann hafi flutt hann. Það, sagði spámaðurinn ﷺ, er merking versins.
Bænaáttin snýst
Í miðri súrunni snýr samfélagið sér við.
Vers 143 stendur í kafla um bænaáttina, qibla. Fyrstu sextán eða sautján mánuðina í Medína báðu múslimar í átt að Jerúsalem. Svo kom boðið um að snúa sér að Kaʿba í Mekka:
قَدۡ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجۡهِكَ فِي ٱلسَّمَآءِۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبۡلَةٗ تَرۡضَىٰهَاۚ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَحَيۡثُ مَا كُنتُمۡ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ شَطۡرَهُۥۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ لَيَعۡلَمُونَ أَنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّهِمۡۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا يَعۡمَلُونَ
Vér höfum séð þig snúa andliti þínu til himins, og vér munum vissulega snúa þér að bænaátt sem þér líkar. Snúðu því andliti þínu í átt að helgu moskunni. Og hvar sem þér eruð, snúið þá andlitum yðar í átt að henni. Þeir sem fengið hafa ritninguna vita vel að þetta er sannleikurinn frá Drottni þeirra. Og Guð er ekki ómeðvitaður um það sem þeir gera.
Í Sahih al-Bukhari (40) segir frá fólki sem var í miðri bæn í átt að Jerúsalem þegar maður kom og sagðist hafa beðið með spámanninum ﷺ í átt að Mekka. Þau sneru sér við, þar sem þau stóðu, í miðri bæninni. Sama frásögn segir að sumir hafi spurt um þá sem dóu áður en áttin breyttist: var bæn þeirra til einskis? Svarið er í lok vers 143: Og Guð mun aldrei láta trú yðar fara forgörðum.
Þannig hefur miðja súrunnar tvenns konar miðju. Samfélagið sem er „í miðjunni“ fær nýja miðju til að snúa sér að. Kaʿba verður sá punktur sem múslimar um allan heim, líka á Íslandi, snúa sér að fimm sinnum á dag.
Hringur um miðju
Það sem kemur á undan speglast í því sem kemur á eftir.
Fræðimaðurinn Raymond Farrin hefur haldið því fram að Al-Baqara öll sé byggð sem hringur, eins og Ayat al-Kursi í smáum stíl: kaflarnir fyrir og eftir speglist hver í öðrum, og í miðjunni standi einmitt kaflinn um nýju bænaáttina, vers 142–152. Það er túlkun fræðimanns, ekki sjálfsögð staðreynd. En hún varpar ljósi á það sem allir geta séð sjálfir: á helmingi lengstu súru Kóransins stendur versið um þjóðina í miðjunni, í kaflanum þar sem hún fær miðju sína.
Og orðin rétt á undan, í vers 142, ættu að hljóma kunnuglega: Hann leiðir þann sem hann vill á beinan veg. Sama bón og í Al-Fatiha, ihdinā ṣ-ṣirāṭa l-mustaqīm, og hér, í miðri annarri súrunni, kemur svarið aftur.