Kóraninn fjallar um trú, bæn og eilífðina. En hann fjallar líka um hluti sem við gerum á hverjum degi: hvernig við tölum, hvernig við heilsum, hvað við segjum um fólk sem er ekki viðstatt. Hér eru nokkrir af þeim siðum sem hann kennir, flestir úr einni stuttri súru.
Súra siðanna
Átján vers. Fimm sinnum „þið sem trúið“, svo allt mannkyn.
- Gagnvart spámanninum 1–5
- Fréttir 6–8
- Sættir 9–10
- Hvert við annað 11–12
- Allt mannkyn 13
- „Þið sem trúið!“
Súran Al-Hujurat, „herbergin“, er 49. súra Kóransins og aðeins 18 vers. Hún er stundum kölluð súra siðanna. Fimm sinnum byrjar vers á ávarpinu Þið sem trúið!, og í hvert skipti fylgir regla um framkomu. Fyrst gagnvart spámanninum, svo um fréttir, svo um sættir og loks um það hvernig fólk talar hvert um annað. Svo, í 13. versi, víkkar hringurinn: ávarpið verður Mannkyn!
Kannaðu áður en þú berð það áfram
Ef frétt kemur úr vafasamri átt: kannaðu hana.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن جَآءَكُمۡ فَاسِقُۢ بِنَبَإٖ فَتَبَيَّنُوٓاْ أَن تُصِيبُواْ قَوۡمَۢا بِجَهَٰلَةٖ فَتُصۡبِحُواْ عَلَىٰ مَا فَعَلۡتُمۡ نَٰدِمِينَ
Þið sem trúið! Ef óáreiðanlegur maður kemur til ykkar með frétt, kannið hana vel, svo að þið gerið ekki fólki mein af fáfræði og iðrist síðan þess sem þið gerðuð.
Versið var opinberað löngu fyrir samfélagsmiðla, en það lýsir þeim vel. Frétt sem fer hratt áfram án þess að nokkur kanni hana getur skaðað heilan hóp fólks. Og það sem eftir situr er eftirsjá.
Komið á sáttum
إِنَّمَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ إِخۡوَةٞ فَأَصۡلِحُواْ بَيۡنَ أَخَوَيۡكُمۡۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ
Hinir trúuðu eru bræður, komið því á sáttum milli bræðra ykkar. Og óttist Guð, svo að þið megið hljóta miskunn.
Það er ekki nóg að halda sig utan við deilur. Versið biður fólk um að ganga á milli og sætta.
Engin háðsyrði
Sá sem þú hæðir gæti verið betri en þú.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا يَسۡخَرۡ قَوۡمٞ مِّن قَوۡمٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُونُواْ خَيۡرٗا مِّنۡهُمۡ وَلَا نِسَآءٞ مِّن نِّسَآءٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُنَّ خَيۡرٗا مِّنۡهُنَّۖ وَلَا تَلۡمِزُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ وَلَا تَنَابَزُواْ بِٱلۡأَلۡقَٰبِۖ بِئۡسَ ٱلِٱسۡمُ ٱلۡفُسُوقُ بَعۡدَ ٱلۡإِيمَٰنِۚ وَمَن لَّمۡ يَتُبۡ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ
Þið sem trúið! Látið ekki einn hóp hæða annan; ef til vill eru þeir betri en þeir sjálfir. Og látið ekki konur hæða aðrar konur; ef til vill eru þær betri en þær sjálfar. Og lastið ekki hvert annað og kallið ekki hvert annað uppnefnum. Illt er nafn óhlýðninnar eftir trúna. Og þeir sem ekki iðrast, það eru hinir ranglátu.
Rökin eru einföld og auðmjúk: þú veist ekki hver stendur betur að vígi gagnvart Guði. Og orðið sem er þýtt „lastið ekki hvert annað“ er bókstaflega lastið ekki sjálf ykkur. Sá sem talar illa um annan talar illa um sinn eigin hóp.
Getgátur, njósnir og baktal
Baktal er líkt við að eta hold látins bróður.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱجۡتَنِبُواْ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلظَّنِّ إِنَّ بَعۡضَ ٱلظَّنِّ إِثۡمٞۖ وَلَا تَجَسَّسُواْ وَلَا يَغۡتَب بَّعۡضُكُم بَعۡضًاۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمۡ أَن يَأۡكُلَ لَحۡمَ أَخِيهِ مَيۡتٗا فَكَرِهۡتُمُوهُۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ تَوَّابٞ رَّحِيمٞ
Þið sem trúið! Forðist margar getgátur, því sumar getgátur eru synd. Og njósnið ekki og baktalið ekki hvert annað. Myndi einhver ykkar vilja eta hold látins bróður síns? Það mynduð þið hafa óbeit á. Og óttist Guð; Guð tekur við iðrun og er miskunnsamur.
Þrjú skref, hvert á eftir öðru. Það byrjar á grun, grunurinn leiðir til njósna, og það sem njósnirnar finna er sagt á bak. Versið stöðvar keðjuna strax í byrjun. Og myndin er sterk viljandi: sá sem er baktalaður getur ekki varið sig, ekki frekar en sá sem er látinn.
Til að kynnast
Þjóðir og ættbálkar eru ekki til að raða fólki. Heldur til að kynnast.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّا خَلَقۡنَٰكُم مِّن ذَكَرٖ وَأُنثَىٰ وَجَعَلۡنَٰكُمۡ شُعُوبٗا وَقَبَآئِلَ لِتَعَارَفُوٓاْۚ إِنَّ أَكۡرَمَكُمۡ عِندَ ٱللَّهِ أَتۡقَىٰكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٞ
Mannkyn! Vér sköpuðum ykkur af karli og konu og gerðum ykkur að þjóðum og ættbálkum, svo að þið mættuð kynnast. Sá ykkar sem er göfugastur hjá Guði er sá sem er guðræknastur. Guð er alvitur og veit allt.
Hér hættir súran að tala til hinna trúuðu einna og talar til allra. Ólíkur uppruni er ekki ástæða til að líta niður á neinn, heldur til að kynnast. Og eini mælikvarðinn á göfgi sem versið nefnir er sá sem enginn maður getur mælt hjá öðrum.
Ráð föður til sonar
Lúqmán ráðleggur syni sínum: enginn hroki, og lægri rödd.
Hrokinn
وَلَا تُصَعِّرۡ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمۡشِ فِي ٱلۡأَرۡضِ مَرَحًاۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخۡتَالٖ فَخُورٖ
Snúðu ekki vanga þínum frá fólki af hroka, og gakktu ekki um jörðina í drambi. Guð elskar engan sem er yfirlætisfullur og raupsamur.
Luqmān 31:18
Röddin
وَٱقۡصِدۡ فِي مَشۡيِكَ وَٱغۡضُضۡ مِن صَوۡتِكَۚ إِنَّ أَنكَرَ ٱلۡأَصۡوَٰتِ لَصَوۡتُ ٱلۡحَمِيرِ
Og gakktu hóflega og lækkaðu röddina; ömurlegast allra hljóða er rödd asnanna.
Luqmān 31:19
Lúqmán var vitur maður sem súra 31 er nefnd eftir, og þar ráðleggur hann syni sínum. Ráðin eru hversdagsleg: að snúa ekki andlitinu frá fólki, að ganga ekki eins og maður eigi heiminn, að tala ekki hærra en þarf. Og líkingin í lokin gleymist ekki.
Kveðja og leyfi
Kveðja
وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٖ فَحَيُّواْ بِأَحۡسَنَ مِنۡهَآ أَوۡ رُدُّوهَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَسِيبًا
Og þegar ykkur er heilsað, heilsið þá á móti með betri kveðju, eða endurgjaldið hana. Guð heldur reikning yfir alla hluti.
An-Nisāʾ 4:86
Leyfi
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَدۡخُلُواْ بُيُوتًا غَيۡرَ بُيُوتِكُمۡ حَتَّىٰ تَسۡتَأۡنِسُواْ وَتُسَلِّمُواْ عَلَىٰٓ أَهۡلِهَاۚ ذَٰلِكُمۡ خَيۡرٞ لَّكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ
Þið sem trúið! Gangið ekki inn í önnur hús en ykkar eigin fyrr en þið hafið fengið leyfi og heilsað heimilisfólkinu. Það er ykkur fyrir bestu, svo að þið megið hafa það í huga.
An-Nūr 24:27
Þegar einhver heilsar með as-salāmu ʿalaykum, „friður sé með þér“, er siðurinn að svara með meiru: wa ʿalaykum as-salām wa raḥmatu llāh, „og með þér sé friður og miskunn Guðs“. Og heimili annarra eru friðhelg: maður bankar, heilsar og bíður eftir að vera boðinn inn.
Ekki einu sinni „úff“
Við aldraða foreldra: ekki einu sinni andvarp.
۞وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَٰنًاۚ إِمَّا يَبۡلُغَنَّ عِندَكَ ٱلۡكِبَرَ أَحَدُهُمَآ أَوۡ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَآ أُفّٖ وَلَا تَنۡهَرۡهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوۡلٗا كَرِيمٗا
Drottinn þinn hefur ákveðið að þið tilbiðjið engan nema hann og sýnið foreldrum ykkar gæsku. Ef annað þeirra eða bæði verða gömul hjá þér, segðu þá ekki einu sinni „úff“ við þau og hreyttu ekki í þau, heldur talaðu við þau af virðingu.
Versið setur góðvild við foreldra næst á eftir tilbeiðslu Guðs. Og það nefnir minnsta mögulega óþolinmæðina, eitt andvarp, einmitt á þeim tíma þegar umönnun getur verið þreytandi: þegar foreldrarnir eldast.
Friður
وَعِبَادُ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلَّذِينَ يَمۡشُونَ عَلَى ٱلۡأَرۡضِ هَوۡنٗا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ ٱلۡجَٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَٰمٗا
Og þjónar hins Miskunnsama eru þeir sem ganga hógværir um jörðina, og þegar fáfróðir ávarpa þá svara þeir: Friður.
Síðasta myndin dregur allt saman. Þeir sem Kóraninn kallar þjóna hins Miskunnsama eru þekktir á því hvernig þeir ganga og hvernig þeir svara. Ekki á því að þeir vinni rifrildi, heldur á því að þeir svara illu orði með friði.